Zbocze nad zatoką porastały świerki, które rosły tam od stuleci. Kiedy przetoczyła się przez nie woda, nie został ani jeden. Granica zniszczeń sięgnęła 524 metrów ponad taflę zatoki.
Michaił Nosow, oceanolog badający zjawisko tsunami, poświęcił wcześniej kilka minut na rozprawienie się z chętnie powtarzanym motywem: falami wywołanymi uderzeniem kosmicznych skał. Do takich zdarzeń dochodziło w odległej przeszłości Ziemi, tłumaczył. W całej historii nowożytnych obserwacji, obejmującej około 3000 udokumentowanych przypadków, w katalogach tsunami nie odnotowano ani jednego takiego incydentu. Modele z falami o wysokości kilometrów cieszą się jego zdaniem wzięciem głównie dlatego, że znakomicie nadają się do straszenia odbiorców.
Prowadzący poprosił więc o potwierdzony, rzeczywisty przykład. Odpowiedź padła bez wahania: po co cofać się w zamierzchłe epoki? Zatoka Lituya na Alasce. Ani komet, ani asteroid. Najwyższa fala tsunami, jaką kiedykolwiek zmierzono, wcale nie przetoczyła się przez ocean ani nie zrodziła z trzęsienia ziemi. Zapoczątkował ją obryw skalny wprost do wód zatoki.
Zatoka Lituya leży na pacyficznym wybrzeżu Alaski, około 160 kilometrów na południowy wschód od Yakutat – podaje Instytut Geofizyki Uniwersytetu Alaski w Fairbanks w opracowaniu z 2025 roku. Instytut określa to miejsce mianem sceny największej fali rozbryzgowej w historii pomiarów. W lipcu 1958 roku olbrzymia masa lodu i skał runęła do wody. Zatoka jest głęboka i wąska, przypomina fiord, woda nie miała więc dokąd odpłynąć. Zamiast tego z impetem wdarła się na przeciwległe zbocze.
To udokumentowana wartość: 524 metry wywołane osuwiskiem w zatoce.
Это зарегистрированная величина, 524 метра, вызвано оползнем в бухте.
— Michaił Nosow, Osnova, 22:17
Dla porównania skali Nosow przywołuje dwie budowle. Fala przewyższyła wieżę Eiffla i niemal dwukrotnie przerosła iglicę Uniwersytetu Moskiewskiego. Reakcja prowadzącego na nagraniu sprowadza się do jednego słowa: „Co?”.
Wzdłuż brzegów zatoki skala zniszczeń była skromniejsza: miejscami sięgała kilkuset metrów, w innych kilkudziesięciu. Ślad pozostał jednak widoczny z powietrza. Na fotografiach lotniczych wykonanych po katastrofie pas wybrzeża jest całkowicie ogołocony z drzew, jak wygolony pas ciągnący się wzdłuż krawędzi wody.
Po chwili pada uwaga, która zmusza do ponownego spojrzenia na mapę. Kataklizmy tego typu zdarzają się w tej zatoce „z godną pozazdroszczenia regularnością”. Prowadzący wtrąca: „Albo nie do pozazdroszczenia”. Nosow w gruncie rzeczy przyznaje mu rację i dodaje, że niedawno w tej samej części Alaski doszło do kolejnego, tylko niewiele mniejszego zdarzenia, z falą sięgającą około 400 metrów. Nie potrafił jednak wskazać dokładnego miejsca. Komunikat Uniwersytetu Oksfordzkiego z maja 2026 roku opisuje drugie co do wielkości megatsunami w jednym z alaskańskich fiordów: do wody wpadło ponad 60 milionów metrów sześciennych skał, a woda wdarła się na ścianę fiordu na wysokość 481 metrów.
Rekordzistą w katalogu zjawisk nie jest zatem potwór z otwartego morza. To pionowa ściana skał i lodu wisząca nad głęboką, wąską wodą – a w takich miejscach ten sam scenariusz wciąż powtarza się na nowo.
