Gdzieś na szelfie Morza Wschodniosyberyjskiego powierzchnia wody przestaje przypominać morze. Na odcinku ponad kilometra tafla dosłownie kipi. Miejscami woda tylko się kotłuje, gdzie indziej gaz bije pod takim ciśnieniem, jakby uchodził z rury, tworząc na powierzchni wzburzone jacuzzi.
Igor Siemiletow bada Arktykę od trzydziestu lat. Jest członkiem korespondentem Rosyjskiej Akademii Nauk, kieruje laboratorium badań arktycznych w Pacyficznym Instytucie Oceanologicznym im. Iljiczowa oraz laboratorium badań węgla na Politechnice Tomskiej. Miejsca takie jak to jego zespół nazywa megawyciekami. Dotąd zlokalizowali ich około dziesięciu.
Znaczenie tego zjawiska najlepiej widać w liczbach. W 2010 roku naukowcy opublikowali pracę, w której roczną emisję metanu z Morza Łaptiewów i Morza Wschodniosyberyjskiego oszacowali na 8 milionów ton. W tym samym czasie Międzyrządowy Zespół ds. Zmian Klimatu (IPCC) dla całego Wszechoceanu przyjmował wartość 5 milionów ton. Późniejszy szacunek oparty na bezpośrednich pomiarach, opublikowany ponad dekadę temu, mówił już o 17 milionach ton. Dzisiaj obie te wartości są już nieaktualne, a według badaczy z zespołu – także zaniżone, ponieważ odzwierciedlały jedynie ówczesny stan wiedzy.
Od 2011 roku ekipa Siemiletowa powraca w rejon największych wycieków tak często, jak tylko pozwalają na to ekspedycje naukowe. Badacze po cichu liczyli, że po chwilowym wzroście emisja gazu osłabnie. Stało się odwrotnie: intensywność ulatniania wzrosła. Jeden z megawycieków w ciągu czterech lat powiększył swoją powierzchnię 4,5 raza, a ilość uwalnianego metanu wzrosła w niemal identycznym stopniu.
Bąble nie zawsze docierają bezpośrednio do powierzchni – część gazu rozpuszcza się w toni wodnej podczas drogi w górę. Zespół zmierzył te proporcje i opublikował wyniki. Rozpuszczony gaz bynajmniej jednak nie znika: gdy sztormy mieszają i napowietrzają wodę, on także trafia w końcu do atmosfery. A sztormy w tym rejonie to codzienność. Na Morzu Łaptiewów, gdzie według Siemiletowa huragany dawniej w ogóle się nie zdarzały, klimat zaczął się wyraźnie zmieniać około 2010 roku. Niezależne badanie opublikowane w 2025 roku w periodyku Ocean Science wykazało z kolei, że po przejściu arktycznego cyklonu dno Morza Wschodniosyberyjskiego na głębokości około 46 metrów ociepliło się o ponad 3 °C na skutek wymieszania mas wodnych.
Prawdziwe wrażenie robi jednak tempo ulatniania się gazu w epicentrum zjawiska.
Niektóre wyglądają wręcz jak rura, na górze tworzy się jacuzzi, po prostu jacuzzi. Mamy miejsca, gdzie ulatniają się… setki kilogramów z metra kwadratowego na dobę. Setki kilogramów, nie gramów.
Есть вообще, как из трубы, там джакузи сверху, там джакузи сверху, и у нас есть места … до сотен килограммов с квадратного метра в сутки, сотен килограммов, не граммов.
— Igor Siemiletow, Scientific Russia, 31:33
Pojedynczy metr kwadratowy dna emituje w ciągu jednej doby więcej, niż waży dorosły człowiek. A teraz wyobraźmy sobie pole o szerokości kilometra.
Z jednego takiego pola, zmierzonego i opisanego w publikacji z 2015 roku, ucieka do atmosfery 1,5 miliona ton metanu rocznie. Z jednego jedynego miejsca. Warto pamiętać, że w bilansie IPCC z 2010 roku emisję wszystkich oceanów świata szacowano łącznie na 5 milionów ton.
Gaz ten ma przy tym bardzo długą historię. W styczniu 2026 roku grupa Siemiletowa opisała na łamach Communications Earth & Environment aktywny rejon w wewnętrznej części Morza Łaptiewów. Stężenie rozpuszczonego metanu sięgało tam 27 000 nanomoli na litr – nawet 6000 razy więcej, niż woda mogłaby utrzymać w stanie równowagi z powietrzem atmosferycznym. Powierzchnia kipiała od pęcherzyków. Datowanie radiowęglowe metanu przekroczyło granicę metody wynoszącą 48 000 lat. Gaz ten uwalnia się ze złóż, które przez tysiąclecia spoczywały uwięzione w podmorskiej wiecznej zmarzlinie.
Ile takich miejsc kryje arktyczne dno? Na mapach zespołu znalazło się już ponad 3000 punktów ucieczki gazu na szelfie, a do tych o mniejszej aktywności rzadko udaje się powrócić. Badacze skupili się na śledzeniu megawycieków, bo na zbadanie wszystkiego po prostu brakuje funduszy. Dziesięć to liczba tych, o których Siemiletow wie na pewno. Zdaniem naukowców to, co udało się dotąd zobaczyć, to igła w stogu siana.
