Wyobraźmy sobie wysepkę zamieszkaną przez 15 000 osób oraz morze, którego poziom w ciągu najbliższego stulecia podnosi się o około metr. A teraz wyobraźmy sobie rachunek za powstrzymanie tej wody.
Aleksandr Osadczijew jest oceanologiem, doktorem nauk fizyczno-matematycznych i wiodącym pracownikiem naukowym w Instytucie Oceanologii im. Szyrszowa Rosyjskiej Akademii Nauk. Jego zdaniem sam wzrost poziomu wody o metr to najmniejszy kłopot. Prawdziwy problem zaczyna się przy pytaniu, kto za to zapłaci.
Za podnoszeniem się wód stoją dwa zjawiska o niemal jednakowym udziale. Pierwszym jest dopływ wody z topniejących lądolodów Antarktydy i Grenlandii. Drugim – zwykłe rozszerzanie cieplne: nagrzewają się górne dwa kilometry oceanu, a cieplejsza woda ma większą objętość, podobnie jak podgrzany metal czy plastik. Pływający lód morski nie podnosi poziomu wód ani o milimetr, bo z prawa Archimedesa wynika, że wypiera dokładnie tyle samo wody, ile sam waży po stopieniu.
Najważniejsze jest jednak powolne tempo tych zmian. Gdyby morze podnosiło się o metr rocznie – tłumaczy badacz – mielibyśmy do czynienia z kataklizmem zmuszającym ludzkość do natychmiastowych działań. Metr na sto lat to wyzwanie zupełnie innej natury. Przy obecnym poziomie technologii przed taką wodą można się po prostu odgrodzić.
Zamożne kraje robią to zresztą od dawna. W Dubaju usypuje się z piasku wyspy w kształcie palm. W Japonii, gdzie ziemia jest niezwykle droga, ląd powiększa się za pomocą sztucznych nasypów. Własne zapory ma Petersburg. Wystarczy postawić wały ochronne i – jak ujmuje to Osadczijew – nikt nie zostanie zalany. Jeśli zajdzie potrzeba, bariery można podnieść nawet o trzy metry. W przypadku Nowego Jorku czy Malediwów sprawa sprowadza się wyłącznie do pieniędzy.
W tym miejscu sytuacja diametralnie się zmienia. Biedne państwa, zwłaszcza te o długiej i niskiej linii brzegowej, odczują uderzenie najmocniej. Brakuje im funduszy na inwestycje ochronne i zdaniem oceanologa nigdy ich nie zdobędą. Niewielka wysepka z 15 000 mieszkańców musiałaby liczyć na zewnętrzną pomoc finansową, ponieważ sama nie dysponuje żadnymi środkami.
Osadczijew przedstawia tę kwestię bez ogródek:
Jeśli spojrzeć na to trzeźwo, 15 tysięcy ludzi oczekuje gigantycznych pieniędzy, żeby ich wyspa nie poszła pod wodę. No cóż, przykro mi – trzeba się przesiedlić. To okrutna, ale niestety nieunikniona rzeczywistość.
Если там здраво посудить, 15 тысяч человек хотят огромные деньги, чтобы их остров не затопило. Извините, переселитесь. Жестокая, но, к сожалению, неизбежная реальность.
— Aleksandr Osadczijew, Podcast Gleba Solomina, 33:08
Naukowiec mówi wprost o brutalnej, lecz nieuchronnej prawdzie i nie próbuje pudrować faktów.
Przed twardą matematyką trudno uciec. Raport Banku Światowego z 2024 roku szacuje koszty adaptacji samego tylko Tuvalu na około miliard dolarów amerykańskich w ujęciu wartości bieżącej, przy założeniu wzrostu poziomu morza o pół metra w latach 2070–2100. Odpowiada to blisko dwudziestoletniemu PKB tego kraju. Żadne z wyliczeń nie wskazuje, by ktokolwiek miał odłożone takie sumy na czarną godzinę.
Koszty nie ominą także bogatych. Z publikacji w czasopiśmie „Scientific Reports” z 2024 roku wynika, że przy czarnym scenariuszu Unia Europejska i Wielka Brytania straciłyby 1,26% PKB, czyli 871,8 mld euro, przy czym niektóre regiony nadmorskie zanotowałyby spadki sięgające od 9,56% do nawet 20,84%. Różnica polega na tym, że są to regiony zamożnych państw, które mogą liczyć na wsparcie z krajowego budżetu.
Osadczijew apeluje przy tym o trzymanie się twardych liczb. W dyskusjach często operuje się pojęciami „więcej” lub „mniej” bez zaglądania do danych, przez co wygrywa ten, kto mówi z większą pewnością siebie. W tym przypadku konkretna liczba to jeden metr na sto lat. Dla części wybrzeży oznacza to zaledwie harmonogram robót inżynieryjnych. Dla wysepki liczącej 15 000 mieszkańców – ostateczny termin opuszczenia domów.
