Z każdym oddechem na miejskiej ulicy wciągamy do płuc około 10 000 zarodników grzybów. Przy śmietniku liczba ta rośnie do setek tysięcy, a nawet milionów. W górach spada niemal do zera. Żaden szpital nie jest w stanie ich zatrzymać. Dostają się przez wentylację i przez drzwi, które otwierają się na minutę.
Michaił Wiszniewski, mikolog, lekarz wojskowy i autor ponad dwudziestu książek o grzybach, pyta, gdzie te konkretne zarodniki dorastały. Nie „wychowały się w szpitalu” – mówi. Wychowali je ludzie, na polach uprawnych.
Oto dlaczego ma to znaczenie dla każdego, kto może kiedyś trafić na oddział intensywnej terapii. Tabletka podawana pacjentowi z infekcją grzybiczą i oprysk wylewany na pszenicę to ta sama substancja. Po stronie ludzkiej nazywa się „lek przeciwgrzybiczy”, po stronie rolniczej – „fungicyd”. Oba pochodzą z trzech lub czterech klas chemicznych, identycznych dla pszenicy i dla Homo sapiens. Grzyb, który nauczy się ignorować oprysk na polu, nauczył się ignorować lek.
A pole to bardzo dobra szkoła. Każdego roku koncerny rolnicze wylewają na światowe uprawy około dziesięciu milionów ton fungicydów. Wiszniewski prosi, by zatrzymać się przy tej liczbie. Nie mogą postąpić inaczej. Bez oprysków w pierwszym roku znika trzecia część zbiorów, w drugim połowa. W trzecim nie zostaje nic, bo grzyby zjadają wszystko.
Chemikalia rozkładają się powoli, więc zalegają w glebie dzień po dniu, sezon po sezonie. Grzyby należą do najszybciej ewoluujących form życia, a trucizna, która nigdy nie znika, daje im nieskończony materiał do ćwiczeń. Ci, którzy przetrwają ten kurs, są w pełni odporni i to ich zarodniki unoszą się z wiatrem.
Potem docierają na oddział. Chusteczki nasączone alkoholem nie robią na zarodniku grzyba żadnego wrażenia – mówi Wiszniewski; dla niego alkohol to przekąska z smacznego węgla. Na intensywnej terapii zespół ratuje życie i nie myśli o czarnym kropidlaku siedzącym na czubku cewnika. Bakteryjne zakażenia szpitalne to stara historia, medycyna zawarła z nimi swego rodzaju pokój. Komponent grzybiczy, którego nic nie jest w stanie usunąć, pojawił się dopiero w ostatnich mniej więcej dziesięciu latach. Nowe klasy leków przeciwgrzybiczych powstają powoli, kosztują ogromne sumy i na razie nie istnieją. Są tylko nadzieje.
I tak z pól uprawnych, po przejściu ewolucji i uzyskaniu pełnej odporności na wszystkie fungicydy, zarodniki grzybów wlatują przez okna do szpitala, gdzie stają się częścią zakażenia szpitalnego odpornego na leki przeciwgrzybicze.
И поэтому на сельхозполях, пройдя эволюцию и получив полную устойчивость ко всем фунгицидам, споры грибов залетают в форточки, в госпитале, где они становятся частью больничной инфекции, устойчивой к антимикотикам.
— Michaił Wiszniewski, Podcast Gleba Solomina, 12:56
Badacze pracujący z tymi pleśniami zaobserwowali ten sam wzorzec. Artykuł w EFSA Journal ze stycznia 2025 roku przedstawił dowody na to, że fungicydy azolowe w środowisku wiążą się z opornością krzyżową na azole medyczne u gatunków z rodzaju Aspergillus, co wykazano głównie dla Aspergillus fumigatus. W publikacji w Nature Microbiology ze stycznia 2024 roku Norman van Rhijn i współpracownicy wystawili A. fumigatus w laboratorium na działanie ipflufenoquinu, fungicydu rolniczego. Otrzymali szczepy odporne na olorofim, pierwszy w swojej klasie lek przeciwgrzybiczy o nowym mechanizmie działania, działający w ten sam sposób.
Co zatem trzeba by zrobić, by przerwać ten krąg? Wiszniewski robi rachunek i poprawia się w trakcie. Agrobiznes musiałby zrezygnować z fungicydów na mniej więcej, nie, na co najmniej trzydzieści lat. To oznacza upadek rolnictwa jako przemysłu, więc nikt nigdy się na to nie zgodzi.
Sytuacja jest patowa. Rolnicy nie mogą przestać opryskiwać, bo zbiory zniknęłyby w ciągu trzech sezonów. Szpitale nie mogą zatrzymać zarodników, bo te są już w powietrzu. Zdaniem Wiszniewskiego liczba ludzkich ofiar będzie rosła.
