Mniej więcej co dwadzieścia minut do pokoju Henry'ego wchodziła ta sama pielęgniarka i przedstawiała się po raz pierwszy. Dopóki przy nim stała, Henry znał jej imię i wiedział, kim jest. Potem kilka sekund mijało, następował reset i całe przedstawianie zaczynało się od nowa.
Neurobiolożka Olga Iwaszkina nazywa Henry'ego Molaisona najlepiej zbadaną osobą w neuronauce pamięci. Urodził się około 1926 roku i cierpiał na padaczkę, której ówczesne leki nie potrafiły opanować. W 1953 roku amerykańska neurochirurgia była w nastroju do operowania niemal wszystkiego i chirurdzy cięli „pewną ręką”, jak to ujmuje Iwaszkina — przy schizofrenii, histerii, przy czymkolwiek, co się nawinęło. Henry'emu usunięto większość hipokampa po obu stronach, a wraz z nim przylegającą korę i struktury takie jak ciało migdałowate. Napady osłabły, choć nie zniknęły. Nie potrafił już tworzyć nowych wspomnień o własnym życiu. Stracił też dużą część lat sprzed operacji — zdaniem Iwaszkinej około piętnastu.
Zaskakujące jest to, co pozostało. Henry wciąż potrafił uczyć się nowych rzeczy, a to ma znaczenie dla każdego, kto kiedykolwiek jeździł na rowerze. Nauka umiejętności i pamięć dnia, w którym się jej nauczyliśmy, są przechowywane w różnych miejscach.
Znamy to z własnego doświadczenia. Nikt podczas jazdy na rowerze nie recytuje w myślach: „prawa noga w górę, lewa w dół”. Iwaszkina ma własny przykład. Nauczyła się jeździć samochodem z manualną skrzynią biegów i zdała egzamin, ale ta umiejętność nigdy nie weszła jej w krew. Do dziś, gdy prowadzi taki samochód, musi myśleć: ten bieg, sprzęgło w dół. Jej mąż zmienia biegi bez zastanowienia. Oboje to potrafią. Tylko jedno z nich ma to w rękach.
Umiejętności Henry'ego badała Brenda Milner, kanadyjska psycholożka i neurobiolożka. Kazała mu rysować, patrząc wyłącznie w lustro, co oznacza prowadzenie ręki w odwrotnym kierunku, wbrew wszystkim nawykom, raz za razem. Radził sobie dobrze. W 1953 roku nikt nie mógł tego przewidzieć. Dziś wydaje się to oczywiste, mówi Iwaszkina, ale wtedy oczywiste nie było.
Powód jest taki, że umiejętność buduje się z tego samego materiału co każde inne wspomnienie — z sieci neuronów — tyle że przechowywana jest w innych pomieszczeniach. Sieci odpowiadające za mycie rąk, grę na pianinie czy bieg z piłką znajdują się w ruchowych obszarach kory, w jądrach podstawy i móżdżku. Hipokamp to wielkie centrum przesiadkowe dla wydarzeń z życia. Dla umiejętności takiego centrum nie ma. Chirurg Henry'ego usunął centrum, a pomieszczenia zostawił.
Dzięki temu Iwaszkina może odpowiedzieć na pytanie, które zadał jej kiedyś prowadzący: czy osoba z amnezją mogłaby nauczyć się grać na gitarze?
Może nie nauczyć się śpiewać piosenek… ale może nauczyć się przebierać akordy, jeśli ta amnezja wiąże się z uszkodzeniem hipokampa i układów okołohipokampalnych.
Он может не научиться петь песни, … но может научиться перебирать аккорды, если эта амнезия связана с повреждениями гиппокампа и окологипокампальных систем.
— Olga Iwaszkina, Osnova, 32:29
Piosenki nie przechodzą, bo słowa i znaczenia mieszkają w tym drugim rodzaju pamięci. Akordy się przedostają. A odpowiedź zależy od tego, gdzie leży uszkodzenie. Jeśli znajduje się w korze, mówi Iwaszkina, możliwe są inne ubytki, zależnie od miejsca.
Tu opowieść się komplikuje i badaczka podchodzi do tego ostrożnie. Umiejętność może powstać bez hipokampa „z reguły”, a reguła to nie prawo. W badaniu opublikowanym w 2025 roku w „Nature Communications” rejestrowano aktywność mózgu pacjentów z padaczką, którzy mieli wszczepione elektrody, podczas gdy uczyli się sekwencji ruchów palców. Podczas krótkich przerw ich hipokamp generował więcej krótkich wyładowań zwanych oscylacjami ripple, a im więcej ich było, tym bardziej poprawiała się szybkość po przerwie.
Hipokamp nie jest więc strażnikiem umiejętności. Ale może wciąż siedzieć cicho w sali prób, gdy gracz odpoczywa.
